Intelektualna svojina je pojam kojim se opisuju određene kreacije ljudskog uma i komercijalni simboli, koji predstavljaju bestelesna dobra, a koja uživaju zaštitu na osnovu različitih nivoa isključivih prava, što omogućuje njihovu komercijalizaciju i eksploataciju na tržištu. Prava intelektualne svojine su razne vrste zakonom definisanih prava koja zajednički predstavljaju duhovne, intelektualne tvorevine koje imaocu donose mogućnost ekonomske eksploatacije sopstvene tvorevine u uslovima u kojima je isključen konkurencija. Intelektualna svojina je predmet (tvorevina ljudskog duha i uma) zaštite intelektualnih prava.
Intelektualna svojina, najšire gledano, se deli na:
- autorsko pravo i srodna prava,
- pravo industrijske svojine.
Autorsko pravo je skup pravnih pravila i načela koje regulišu prava koje zakon daje autoru dela. Autorsko pravo je pravo koje pripada stvaraocima odnosno autorima književnih, naučnih i umetničkih dela tj. autorskih dela. Autor je fizičko lice koje je stvorilo autorsko delo i on je nosilac autorskog prava. Autorsko pravo autoru daje isključivo pravo korišćenja autorskog dela ili pravo odobravanja drugima da koriste njegovo autorsko delo, a obuhvata i sistem zaštite tih prava bez obzira na vrstu ili kvalitet izražaja. Pravo koje ima autor nastaje od trenutka nastanka autorskog dela i ne postoji administrativni ili registracioni postupak vezan za autorsko delo. Autor uživa sva moralna i imovinska prava u pogledu svog autorskog dela.
Autorsko delo je originalna duhovna tvorevina autora, izražena u određenoj formi, bez obzira na njegovu umetničku, naučnu ili drugu vrednost, njegovu namenu, veličinu, sadržinu i način ispoljavanja, kao i dopuštenost javnog saopštavanja njegove sadržine. Sadržina autorskog prava je zakonom uređena i obuhvataju moralna i imovinska prava autora.
Autorska dela obuhvataju:
- pisana dela (knjige, brošure, članci, prevodi, računarski programi sa pratećom tehničkom i korisničkom dokumentacijom u bilo kojem obliku njihovog izražavanja, uključujući i pripremni materijal za njihovu izradu i dr.),
- govorna dela (predavanja, govori, besede i dr.),
- dramska, dramsko-muzička, koreografska i pantomimska dela, kao i dela koja potiču iz folklora;
- muzička dela, sa rečima ili bez reči,
- filmska dela (kinematografska i televizijska dela),
- dela likovne umetnosti (slike, crteži, skice, grafike, skulpture i dr.),
- dela arhitekture, primenjene umetnosti i industrijskog oblikovanja,
- kartografska dela (geografske i topografske karte),
- planovi, skice, makete i fotografije,
- pozorišna režija.
Srodna prava autorskom pravu se odnose na prava i obim pravne zaštite umetničkog izražaja, zaštite organizacionih, poslovnih i finansijskih ulaganja u izvođenje, proizvodnju, distribuciju i radiodifuziju autorskih dela. Srodna prava, prema Zakonu o autorskim i srodnim pravima, ni na koji način ne utiču na zaštitu prava autora u pogledu njihovih dela i ona su prenosiva izuzev ličnih prava interpretatora.
Prava industrijske svojine obuhvataju skup prava kojima se štite rezultati intelektualnog stvaralaštva u privredi, kao i oznake koje služe za razlikovanje proizvoda i usluga na tržištu u odnosu na konkurenciju.
Najvažnija prava industrijske svojine su:
- patent – isključivo pravo priznato za pronalazak koji je proizvod ili postupak koji obezbeđuje novo tehničko rešenje, nove mašine, značajno poboljšanje već postojećih mašina, industrijske proizvode, procese industrijske proizvodnje ili značajno poboljšanje već postojećih i to kao isključivo pravo priznato i za nove hemijske smese, hranu, medicinske i farmaceutske proizvode, kao i procese za njihovu proizvodnju,
- žig – pravo znaka razlikovanja, kojim se smatra grafički znak (logotip firme), verbalni (nazivi ili slogani), trodimenzionalni (pakovanje) i muzički žigovi (zaštićene prepoznatljive melodije), kao i znakovi koji se sastoje od slika, crteža, rasporeda boja i kombinacija tih znakova,
- industrijski dizajn – trodimenzionalni ili dvodimenzionalni izgled celog proizvoda, ili njegovog dela, koji je određen njegovim vizuelnim karakteristikama, posebno linijama, konturama, bojama, oblikom, teksturom i/ili materijalima od kojih je proizvod sačinjen, ili kojima je ukrašen, kao i njihovom kombinacijom,
- oznaka geografskog porekla – komercijalni simbol koji koristi privredni subjekt za svoje proizvode i usluge u prometu dobara i usluga kao jedan od načina razvijanja i unapređenja tržišnog i marketinškog kvaliteta roba i usluga, jer doprinose njihovom međusobnom razlikovanju, razlikovanju privrednog subjekta u odnosu na konkurenciju ili ističu geografski region iz kojih potiču, regija odakle potiče njihova već izgrađena reputacija, brend ili trgovačka vrednost,
- licenca – pravni dokument kojim vlasnik intelektualne svojine daje drugoj strani dozvolu za korišćenje ili raspodelu svoje intelektualne svojine, pod određenim uslovima.
Pravna pomoć advokata za intelektualnu svojinu je sveobuhvatna i odnosi se na sve pravne radnje, bilo da se radi o zaštiti prava intelektualne svojine, njihovom prenosu ili licenciranju ili zastupanju u sudskom sporu povodom povrede prava intelektualne svojine.
