Zakon o izvršenju i obezbeđenju definiše postupak u kome sudovi i javni izvršitelji prinudno namiruju potraživanja izvršnih poverilaca zasnovana na izvršnim i verodostojnim ispravama (izvršni postupak), postupak obezbeđenja potraživanja i položaj javnih izvršitelja. Ovi postupci podrazumevaju određene troškove, koji su takođe zakonom regulisani.
Prema zakonu, troškove izvršnog postupka i postupka obezbeđenja prethodno snosi izvršni poverilac ukoliko je on pokrenuo izvršni postupak.
Troškovi izvršnog poverioca podrazumevaju da sudu ili javnom izvršitelju predujmi troškove izvršnog postupka ili postupka obezbeđenja na način, u visini i roku koji oni odrede (predujam se određuje prema Javnoizvršiteljskoj tarifi). U slučaju da je poverilac oslobođen taksi (troškove snosi izvršni dužnik u ovom slučaju), predujam se ne polaže, ali ukoliko nije i ne položi ga u zakonskom roku, postupak se obustavlja.
Troškove postupka u vezi sa određivanjem i sprovođenjem izvršenja konačno snosi izvršni dužnik ukoliko je postupak izvršenja pokrenut po službenoj dužnosti. Shodno zakonu, u tom slučaju, troškove postupka koji je pokrenuo po službenoj dužnosti predujmljuje sud iz svojih sredstava, a nadoknađuje ih izvršni dužnik.
Na predlog izvršnog poverioca javni izvršitelj može doneti zaključak kojim se izvršni dužnik obavezuje da kod javnog izvršitelja predujmi iznos potreban za pokriće troškova radnje (zaključak o predujmljivanju troškova). U tom zaključku određuje se i rok za preduzimanje radnje koji teče od predujmljivanja troškova. Zaključak o predujmljivanju troškova javni izvršitelj izvršava po službenoj dužnosti.
Zakon o izvršenju i obezbeđenju je predvideo odlučivanje o troškovima postupka, što podrazumeva:
– izvršni dužnik dužan je da izvršnom poveriocu, na njegov zahtev, naknadi troškove koji su izvršnom poveriocu bili potrebni radi vođenja izvršnog postupka, odnosno postupka obezbeđenja,
– izvršni poverilac koji je podnošenjem više predloga za izvršenje protiv istog izvršnog dužnika zahtevao odvojeno namirenje više potraživanja koja su se mogla namiriti u istom izvršnom postupku, ima pravo na naknadu samo onih troškova koje bi imao da je radi namirenja tih potraživanja podneo samo jedan predlog za izvršenje,
– izvršni poverilac je dužan da nadoknadi izvršnom dužniku troškove koje mu je neosnovano prouzrokovao,
– naknada troškova postupka može da se zahteva najkasnije u roku od osam dana od okončanja izvršnog postupka, odnosno postupka obezbeđenja, inače se troškovi ne priznaju,
– troškovi postupka konačno se utvrđuju rešenjem donetim po službenoj dužnosti, na predlog stranke ili učesnika u postupku,
– rešenje kojim su utvrđeni troškovi postupka sprovodi se protiv stranke ili učesnika u postupku, u istom postupku u kom je doneto.
Troškovi javnih izvršitelja su određeni Javnoizvršiteljskom tarifom. Javnoizvršiteljskom tarifom uređuju se troškovi izvršnog postupka i postupka obezbeđenja nastali pred javnim izvršiteljem i to: naknada za rad javnog izvršitelja i za njegove stvarne troškove u izvršnom postupku i postupku obezbeđenja, način utvrđivanja visine naknade za rad, stvarnih troškova i način njihovog plaćanja. Javnoizvršiteljskom tarifom uređuju se i troškovi postupka dobrovoljnog namirenja novčanog potraživanja pre pokretanja izvršnog postupka. Naknada za rad javnog izvršitelja sastoji se od naknade za pripremanje, vođenje i arhiviranje predmeta, naknade za preduzimanje pojedinačnih radnji i naknade za uspešnost sprovođenja izvršnog postupka ili postupka obezbeđenja. Naknadu za rad i naknadu za stvarne troškove javnom izvršitelju predujmljuje izvršni poverilac, a konačno ih snosi izvršni dužnik. Naknadu za rad i naknadu za stvarne troškove javnog izvršitelja snosi učesnik u postupku ukoliko se radi o troškovima koje je neosnovano prouzrokovao svojim radnjama. Visina naknade za pripremanje, vođenje i arhiviranje predmeta radi namirenja novčanog potraživanja određuje se prema vrednosti glavnog zahteva koji treba izvršiti.
U slučaju da je kod izvršnog postupka neophodno prisustvo policije, zakon je predvideo i troškovnik koji se odnosi na pružanje njihovih usluga. Troškove pružanja policijske pomoći i preduzimanja policijskih radnji po zahtevu ili po naredbi suda ili javnog izvršitelja predstavljaju troškovi angažovanja policijskih službenika i korišćenja prevoznih sredstava i opreme policije, čija visina je određena propisom kojim se određuje visina naknade za usluge koje pruža MUP. Nadležna organizaciona jedinica policije koja pruža policijsku pomoć ili preduzima policijske radnje u izvršnom postupku dužna je da dostavi obračun troškova javnom izvršitelju. Obračun troškova ulazi u troškove izvršnog postupka.
Izvršni postupak je deo građanskog procesnog prava te je u postupku izvršenja i obezbeđenja najbolje angažovati advokata za građansko pravo i parnični i izvršni postupak.
