Ugovorno pravo u svom najopštijem značenju je pojam koji obuhvata širok korpus teorijskih pojmova i praktičnih normativnih rješenja koji za predmet imaju oblast ugovora.
Najopštiji pojam „ugovor“ (lat. contractus), definiše se kao sporazum, saglasno očitovanje volja dva ili više subjekata usmjereno na postizanje dopuštenih pravnih učinaka, a koji se sastoje u postanku, prestanku ili promjeni pravnog odnosa.
Pored privatnopravnih lica koja se vrlo često javljaju kao subjekti ugovora, i javnopravna tela međusobno ili sa privatnopravnim subjektima stupaju u različite vrste ugovornih odnosa iz tog razloga ugovorno pravo u širem smislu obuhvata teorijski i praktični korpus pravnih instututa, načela, normi i odnosa koji se tim normama uređuju, a koje se mogu svrstati u oblast ugovora. Te norme koje regulišu ugovorne odnose javljaju se kako u građanskom tako i u porodičnom, upravnom, radnom, socijalnom i međunarodnom pravu. Njihova zajednička karakteristika je da se sve zasnivaju na nekim temeljnim opštim pravnim načelima, ali i nekim posebnim principima koji se svi skupa mogu primijeniti na isti pravni instutut – ugovor.
Osnovna načela su u normativnom smislu najopštija pravna pravila, ali to su i vrhovni principi, ideje vodilje i najviši pravni standardi u određenoj pravnoj oblasti. Ona predstavljaju i opšte uputstvo za orjentaciju pa i tumačenje nekih ustanova i konkretnih pravnih odnosa.
Osnovna načela ugovornog prava proizilaze iz načela obligacionog prava, i predstavljaju prihvaćen metod i filozofiju ovog prava u datoj državi. Ona pored toga što daju daju teorijski jasniju i precizniju sliku nekog pravnog instituta, imaju i svoju praktičnu ulogu; predstavljaju uputstvo za tumačenje i za praktičnu primjenu nekih ustanova i konkretnih pravnih odnosa. U radu se analiziraju osnovna načela obligacija (Zakon o obligacionim odnosima Srbije – ZOO, 2003) koja su u nešto izmijenjenom obliku prisutna u pozitivnim zakonodavstvu i država regiona.
Dva temeljna načela građanskog prava su načelo:
- privatne autonomije (autonomije volje),
- načelo savjesnosti i poštenja.
Načelo savesnosti i poštenja je nastalo kao protivteža individualističkom stavu autonomije volje. Naime, za razliku od autonomije volje koja isključivo štiti interese pojedinca odnosno egoističkog principa u pravu, načelo savjesnosti i poštenja polazi od zaštite etičkog, socijalnog i kolektivnog (zajedničkog). Ovo načelo je uvek bilo prisutno, samo u različitim oblicima i nazivima.
Načela obligacionog prava prema ZOO:
- Načelo privatne autonomije u ugovornom pravu se ostvaruje preko načela slobode ugovaranja.
- Načelo savjesnosti i poštenja kao opšte načelo obligacionog prava, takođe je izričito regulisano zakonom.
Iz ovih opštih načela proizilaze posebna (uža) načela obligacionog prava: načelo opštosti i dispozitivnosti; načelo ravnopravnosti strana; načelo zabrane stvaranja i iskorišćavanja monopolskog položaja; načelo neformalnosti (konsenzualizma); načelo zabrane zloupotrebe prava; načelo jednake vrijednosti davanja; načelo zabrane prouzrokovanja štete; načelo dužnosti ispunjavanja obaveza; načelo određene pažnje u izvršavanju obaveza i ostvarivanju prava; načelo poštovanja dobrih poslovnih običaja; načelo postupanja pravnih lica u skladu sa opšim aktima i načelo mirnog rešavanja sporova.
Analizi karakterističnih načela ZOO upućuje na odnos, zajedničke osobine, ali i razlike između ugovora privatnog prava i upravnih ugovora. Kako ugovor predstavlja jedan od najvažnijih pravnih instrumenata za uređivanje odnosa između fizičkih i pravnih lica, razvoj ugovornog prava kroz istoriju pokazuje da su se pravila o ugovorima menjala u skladu sa razvojem društva, privrede i pravnog sistema, ali su osnovna načela ugovornog prava ostala od posebnog značaja. Načelo slobode ugovaranja, načelo savesnosti i poštenja, ravnopravnosti ugovornih strana i obaveznosti ugovora predstavljaju osnovu pravne sigurnosti i poverenja u ugovorne odnose.
Uloga advokata za ugovore (advokat za ugovorno pravo) je veoma značajna. Advokat za ugovore (advokat za ugovorno pravo) ne učestvuje samo u sastavljanju ugovora, već ima zadatak da pre njegovog zaključenja sagleda pravne posledice ugovora, zaštiti interese svog klijenta i ukaže na moguće rizike i sporne odredbe. Advokat za ugovore (advokat za ugovorno pravo) pravilno sastavljen ugovor treba jasno definiše prava i obaveze ugovornih strana, način izvršenja obaveza, odgovornost za neispunjenje, kao i mogućnosti raskida ili izmene ugovora. Advokat za ugovore (advokat za ugovorno pravo) takođe ima važnu ulogu u pregovorima između ugovornih strana, posebno kada postoji neravnopravnost u njihovom položaju ili kada ugovor ima složene pravne i finansijske posledice. Advokat za ugovore (advokat za ugovorno pravo) ima zadatak da pravne interese klijenta zaštiti na način koji je u skladu sa zakonom, ali i da doprinese tome da ugovor bude jasan, precizan i primenljiv u praksi. Advokat za ugovore (advokat za ugovorno pravo) podnosu tužbu kod kršenje ili neispunjenja ugovornih obaveza i zastupa stranku pred sudom.
