Prirodnim resursima i dobrima se bavi više zakona, zavisno od prirodnog resursa, ali osnovni zakon koji uređuje pojam prirodnih resursa je Zakon o zaštiti životne sredine, kao i najvažniji zakon koji uređuje oblast ekološkog prava.
Prirodni resursi i prirodna dobra predstavljaju delove prirode koji imaju značaj i vrednost za čoveka, društvo i privredu i koji se koriste ili mogu koristiti za zadovoljenje životnih potreba i privredni razvoj.
Kao najvažniji prirodni resursi i dobra izdvajaju se:
- voda – neophodna za život ljudi, biljaka i životinja;
- zemljište – značajno za proizvodnju hrane i razvoj biljnih zajednica;
- šume – obezbeđuju kiseonik, drvo i zaštitu ekosistema;
- vazduh – osnovni uslov za život;
- biljni i životinjski svet;
- minerali i rude;
- energetski resursi – sunce, vetar, voda, nafta, prirodni gas i ugalj;
- zaštićena prirodna dobra – nacionalni parkovi, rezervati prirode, zaštićene vrste i drugi značajni delovi prirode.
Prirodna dobra se mogu definisati kao prirodne vrednosti i bogatstva koja imaju ekološki, naučni, kulturni, privredni ili opšti društveni značaj i zbog toga se koriste i štite u interesu sadašnjih i budućih generacija.
Zakon o zaštiti životne sredine uređuje integralni sistem zaštite životne sredine kojim se obezbeđuje ostvarivanje prava čoveka na život i razvoj u zdravoj životnoj sredini i uravnotežen odnos privrednog razvoja i životne sredine u Republici Srbiji.
Pojedine vrste prirodnih resursa detaljnije uređuju posebni zakoni:
- Zakon o vodama – vode kao prirodni resurs;
- Zakon o šumama – šume i šumski resursi;
- Zakon o zaštiti prirode – zaštićena prirodna dobra, biodiverzitet i prirodna staništa;
- Zakon o rudarstvu i geološkim istraživanjima – mineralne sirovine i druga geološka bogatstva;
- Zakon o zaštiti zemljišta – zaštita i očuvanje zemljišta.
U okviru Zakona o zaštiti prirodne sredine se navodi među načelima zakona i sledeće (Član 9.):
„ Načelo očuvanja prirodnih vrednosti – prirodne vrednosti koriste se pod uslovima i na način kojima se obezbeđuje očuvanje vrednosti geodiverziteta, biodiverziteta, zaštićenih prirodnih dobara i predela.
Obnovljivi prirodni resursi koriste se pod uslovima koji obezbeđuju njihovu trajnu i efikasnu obnovu i stalno unapređivanje kvaliteta.
Neobnovljivi prirodni resursi koriste se pod uslovima koji obezbeđuju njihovo dugoročno ekonomično i razumno korišćenje, uključujući ograničavanje korišćenja strateških ili retkih prirodnih resursa i supstituciju drugim raspoloživim resursima, kompozitnim ili veštačkim materijalima.“
Prema zakonu je predviđeno strogo upravljanje prirodnim resursima u cilju njihovog očuvanja i obnovljivosti.
Upravljanje prirodnim vrednostima ostvaruje se planiranjem održivog korišćenja i očuvanja njihovog kvaliteta i raznovrsnosti, u skladu sa uslovima i merama zaštite životne sredine utvrđenih Zakonom o zaštiti životne sredine i posebnim zakonom.
Prirodne vrednosti su prirodni resursi, kao obnovljive ili neobnovljive geološke, hidrološke i biološke vrednosti koji se, direktno ili indirektno, mogu koristiti ili upotrebiti, a imaju realnu ili potencijalnu ekonomsku vrednost.
Prirodni resursi i dobra najčešće se narušavaju neadekvatnim i neplanskim uređenjem prostora, gde je korišćenje prirodnih resursa i dobara određeno prostornim i urbanističkim planovima i drugim planovima (planovi uređenja i osnove korišćenja poljoprivrednog zemljišta, šumske, vodoprivredne, lovnoprivredne osnove i programi unapređenja ribarstva na ribarskim područjima i drugi planovi).
Kako bi očuvanje prirodnih resursa i dobara bilo moguće, neophodno je da se uređenje prostora zasniva na obavezi da se:
- prirodni resursi i dobra očuvaju i unapređuju i u najvećoj meri obnavljaju, a ako su neobnovljivi da se racionalno koriste;
- obezbedi zaštita i nesmetano ostvarivanje funkcija zaštićenih prirodnih dobara sa njihovom zaštićenom okolinom i u najvećoj mogućoj meri očuvaju staništa divljih biljnih i životinjskih vrsta i njihove zajednice;
- odrede mere zaštite životne sredine.
